“Çılgınlık yapmam ama ezber bozmak gündemde”
“Kitlesel muhalefet yok; bloklar, mahalleler var. Farkındayım ama kavga tarzım değil”
“Dil, üslup önemli. Dil kullanımı varoluşsal bir mesele”
“Sörf yaparsan derinliği kaybedersin… Fikri sefalet…”
“Çözümsüzlüğü mesleğe dönüştürenler, çözüm olsa işsiz kalacak olanlar var”
“Dünya konularından uzaklaştık, içe döndük. Yankı odasındayız”
Yaklaşık bir yıl önce güçlü bir destekle, seçmenin yüzde 63’ünden oy alarak Cumhurbaşkanı oldu Tufan Erhürman. Bu bir yıllık sürede çok konuştu, sosyal medya paylaşımlarıyla çok gündem oldu. Hemen hemen her aşamayı, her görüşmeyi, her konuyu kamuya aktarmaya özen gösterdi. Kimi zaman Cumhurbaşkanlığı kanalıyla veya basın toplantılarıyla, çoğu zaman sosyal medya hesaplarından, özellikle Facebook’tan kendi yazarak. Temkinli, dikkatli, seçici, özenli ifadelerle. Elbette en iyi öğrenme yolu tekrardır ama bazen de sıkıcı. Veya belki ben sıkıldım. Pek umutlu olmasam da, bu söylemlerden uzak, siyaset dışı bir profil röportajı mümkün mü diye bir deneme yapayım dedim, birinci yılını gerekçe yaparak. Mümkünmüş. Kıbrıs sorunundan, metodoloji’den, kapılardan, Rum Lider Hristodulidis’ten hiç bahsetmeden bir röportaj önerdim, tereddütsüz kabul etti. Üstelik bir saat diye plânladık, 3 saat konuştuk. Kayıtsız, çekimsiz konuşmanın, sadece gerektiğinde not almanın sağladığı avantajla, röportajın yarısı da hasbihal oldu.
2020 Cumhurbaşkanlığı seçim sürecinde yaşam hikâyesi ve duruşuyla ilgili kapsamlı röportajım nedeniyle, sadece son bir yılı kapsadı söyleşimiz. Profil röportajı olduğuna göre, belki önce o röportajın (ekte) okunmasında fayda var ama galiba son bir yıllık süreçle ilgili de malzeme çok. Günlük rutinden vücut diline, kitaplardan filmlere, destek verenlerden tiye alanlara, yapay zekâdan dil/üslup konularına; aklımıza ne geldiyse konuştuk. Arada Kuzey’den, Güney’den siyasiler, liderler; hatta sosyal medya fenomenleriyle ilgili hasbihal de ettik ama onlar kayıt dışı…
Röportajın ruhuna uygun olarak, Cumhurbaşkanlığı’nın kasvetli ortamından uzak bir mekânda yapmayı planladım röportajı. İkimizin de müdavimi olduğu Rüstem Kitabevi’ni tercih ettim. Tek risk mekânın sürekli kalabalık olmasıydı. Onu da Akile ve Ali Rüstem’in girişimiyle, bahçenin terasını kullanarak aştık.
‘Bir yılda neler yaptı’ değildi konumuz, ama sürekli kullandığı ‘bir yılda yolun taşlarını döşedik’ ile başlayalım dedik ki konuyu da çok bağlamından koparmayalım. Yolu nedir, hangi yolun taşlarını döşedi ve hedefi nedir?
“2017’den itibaren son 8 yıl kayıp. Diplomatik ilişkilerde, iç meselelerde ciddi aşınmalar oldu. Biz ilk bir yılı, tekrar doğru yola girme anlamında iyi değerlendirdik. Taşları doğru döşedik. Bir yıllık hedefi tutturduk, umarım 5 yıllık hedef de tutar. 5 yılın sonunda da arzu ettiğim yere ulaşmak isterim. Elbette çözüm isterim. Kıbrıslı Türklerin dünyayla buluşmasını, içte demokrasi ve hukukun üstünlüğünün yerleşmesini isterim. Buna öncülük edebilirsem ne mutlu bana. Sadece bugün veya son bir yılda değil, seçim sürecinde de, ondan önce de çözüm konusunda taahhüt vermedim. Çünkü tek başına bana bağlı olmadığını biliyorum. Niye slogan atayım!”
Dinledik, daha çok vakıf olduk
Kabulleri çok, sıkılmadı mı?
“İlk zamanlar kaçınılmaz olarak çoktu ama azaldı. Üstelik biz kabulleri, sektörleri, toplumdaki katmanları daha iyi tanıma, sorunlarını, taleplerini daha iyi öğrenme bakımından işlevsel hale getirdik. Dinledik, daha iyi vakıf olduk. Talepleri, sorunları, çözümlenebilecek olanları da 10 kişilik müşavir ekibine aktardık. Herkes kendi alanına göre takip yaptı, bu yolla çözümlediğimiz çok sorun da oldu.”
Defoyu göre göre kucaklarım ama ölçeği var
Cumhurbaşkanlığı ile ilgili ‘kasvetli’ tanımıma destek vermeyen, “Bina çok büyük doğru ama biz o binayı işlevsel hale getirdik, toplumun tüm kesimlerinin kullanımına açtık” diyen Erhürman’a, hep gündem olan kucaklaşmalarını da sorduk.
“Kucaklaşmamdan niye bu kadar rahatsızlık duyuluyor anlayabilmiş değilim. Bu benim yapım. Hep öyle oldum. Sana daha önceki röportajda da anlattım; anadan, neneden gelme özelliğimiz ve hiç rahatsız değilim. Bu beni ben yapan bir özellik. Eleştirilerin, tiye almaların farkındayım ama ben buyum.”
İnsanın insan tarafını sevmenin önemine vurgu yaptı yeniden…
“Her kucaklamada insan var ama elbette ölçek farklıdır. Oğlumu da kucaklarım, seni de kucaklarım. Bunun muhabbet ölçeği aynı değil tabii ki. Ama ne zararı var. Ayrıca kucaklama, karşımdakinin hatalarını, eksiklerini üstlendim anlamına gelmez. Herkesin öyle veya böyle defosu var. Defosuz insan ararsan insan sevme şansın kalmaz. Benim de var, senin de. Kiminin az, kiminin fazla. O defoyu bile bile, göre göre severim, kucaklarım. Sen görüyorsun da ben görmüyor muyum o defoyu? Ben ‘insan halleri’ni yazdım. Bazı insanların bu konudaki takıntıları yersiz diye düşünüyorum. Ve insanlar yargılıyor diye değişmek zorunda değilim. İnsanı eksikleriyle, aydınlık ve karanlık yanlarıyla daha iyi tanımak için Dostoyevski okusunlar…”
Ruhi Su’nun “Ne mutlu ki bize insan olmuşuz, insan sevgisini gerçek bilmişiz, insanın dalında açıp gülmüşüz, muhabbet insana/insan olana” sözlerine atıf yaparak, “İnsanın insan tarafını sevebilmek haslettir” ifadelerini de ekledi.
Rutinde Toprak illaki var
Rutin bir günü nasıl geçer, günde kaç saat çalışır?
Toplantılar, yurt dışılar hariç rutin gün, oğlu Toprak’ı okuluna bırakmakla başlıyor Erhürman için.
“Buna çok özen gösteriyorum, çünkü beraber geçirebileceğimiz zaman sınırlı. O kısa süreyi bile değerlendirmek önemli. İletişim imkânı sağlıyor. Gece de o yatmadan evde olmaya gayret ediyorum olağan koşullarda. Yarım saat bile önemli. Kitap okuyoruz, bulmaca çözüyoruz birlikte.”
Bazı günler, Cumhurbaşkanlığı’na gitmeden IOS Cafe’de arkadaş grubuyla kahve molası veriyor. Cumhurbaşkanlığı’ndaki rutini ise, Rum basını ve uluslararası basın dahil gazeteleri taramakla başlıyor. Normal mesai ortalaması günde 11 saat.
Program, yurt dışı yoksa hafta sonları da aileye ait.
“Toprak Eziç Restoran’ı çok seviyor. Kendi sipariş vererek ‘avcı böreği’ meraklısı.”
Alzheimer hastası baba Kemal Erhürman ile kanser tedavisi gören anne Gülfidan Erhürman’a da zaman ayırmaya çalışıyor. “Maalesef hiç yeterli değil ama yanlarında olmaya gayret ediyorum” diyor.
Okuyunca beyin tertiplenir
Tüm hayatı boyunca okumak hobi değil görev oldu. Okumaya zaman buluyor mu?
“Toprak uyuduktan sonra Nilden ile zaman geçirmeyi, birlikte film seyretmeyi seviyoruz.” Son zamanlarda ünlü dizi Bir Başkadır’ı izlemişler, bana da izle diye tavsiye etti.
Gece 11’den sonrası ise kendiyle baş başa…
“5 saatten fazla uyumam. Bana yeter. Gece 11’den sonrası bana ait, kendimle baş başa kalma zamanı. Dünya basını, takip edilecek işler ve kitaplarım. Eskisi kadar okuyamıyorum ama 10 sayfa bile olsa okumaya gayret ederim. Çünkü okuyunca beyin tertiplenir. Edebi okumalar yaratıcı düşünmeye katkı sağlar.”
Bu aralar okuduğu kitap da ben gibi Ahmet Ümit’in Roma’nın Beş Günü.
Teknoloji zafiyet alanı
Teknoloji ile arası çok iyi değil Cumhurbaşkanı Erhürman’ın. Facebook ve Instagram kullanıyor, paylaşımlarını kendi yapıyor/yazıyor ama cep telefonundan değil, masaüstü bilgisayardan. Yorumları takip edemiyor.
“Yüzlerce yorumu okumam mümkün değil. Ama mesai arkadaşlarım bakıp gerektiğinde bilgi veriyor.”
SMS mesajlarına da yanıt veriyor, eski telefon numarasını kullanıyor, bireysel olarak ulaşılır.
Yapay zekâ?
“Nilden ile arada deneme yapıyoruz ama o konuda galiba biraz tutucuyum.”
Sağlığı?
Son zamanlarda sık sık boyunlukla görülüyor. Sebebi, boyun fıtığı. Belin ardından boynunda da fıtık. Akut dönemlerde doktor tavsiyesiyle boyunluk takmak zorunda kalıyor. Kortizonlu haplarla ve fizik tedaviyle ayakta duruyor.
İleri derece astigmatı da var aynı zamanda. Bu nedenle yazılarını, okumalarını cep telefonundan değil, masaüstü bilgisayardan yapıyor.
Kitlesel muhalefet olmaması konusunda ilk
Yaygın görüşe göre Erhürman’a ilk bir yıllık görev süresinde kitlesel muhalefet yok. Bu konuda ilk. Bu durum şans mı, dezavantaj mı?
“Kurguladığım bir şey veya strateji değil. Ben bu konularda strateji insanı değilim zaten. Dediğin gibiyse, kitlesel muhalefet yoksa, bu ancak siyasi hayatımın akışının sonucu olarak yorumlanabilir. Ve yüzde 63 de bunun sonucu. Toplumun en geniş kesimine ulaşmak, ayrıştırıcı dil kullanmamak yalnızca siyasi tercihim değil, aynı zamanda benim karakterim. Parti başkanlığı döneminde de aynıydım.”
Kitlesel Muhalefet yok ama bloklar, mahalleler var!
Kitlesel muhalefet yok ama destekler yanında eleştiriler, ironiler, tiye almalar da çok sosyal medyada. Takip eder mi, etkileniyor mu?
“Farkındayım. Eleştiriden yararlanırım. Eleştirdi diye küsmem, hatta işe de yarar. Ama eleştiri ile küfür, tiye alma, küçümseme aynı şey değil. Küfredenleri, ırkçılık yapanları, trolleri sildiğim oldu. Anlayabildiğimi anlamaya çalışırım, gerisine zırh oluşturdum. Kavga etmem, yanıt vermem.”
Zırh oluşturma da bir yük değil mi?
“Başka yolu yok. Bloklar, mahalleler var. Benden daha solcu, daha çözümcü, beni orta yolcu bulan mahalle! Neden rozet takmadın diyen mahalle de var! Neden Hristodulidis’e yanıt vermedin, neden Türkiye’ye evet dedin, neden filanla kucaklaştın, neden bu kapıyı açtın da şunu açmadın…… Ayrı mahalleler ama benzer şeyler yapıyorlar. Açıklama yapmazsın sorun, açıklama yaparsın ‘her gün açıklama’ diye tiye almalar! Basın toplantısı yapmasan eleştiri, yapınca çok uzun diye eleştiri! Yani slogan at, alkış al! Bunları görüyorum, kim olduklarını biliyorum. Haklı olanlar da var tabii ki. Ama her mahalleye yanıt vereceksem veya birilerine iyi görünmek, alkış almak için uğraşacaksam iş yapamam. Derdim iş yapmak, yapabileceğim kadarını yapmak; birilerinin ağzının payını vermek değil. Anlık zafer, alkış, kahramanlık benim tarzım değil…”
Sörf yaparken derinlik gider… Fikri sefalet hali
Sosyolog Zygmunt Bauman’ın modern dünyada hız, derinleşme, yüzeyde kalma gibi konulardaki düşüncelerine atıf yaparak, şu manidar ifadeleri kullandı Erhürman…
“Bazıları sosyal medyada sörf yapıyor. Öyle var olabilirler. Derinleşince ilgi kaybolur. Alkış için çabalayınca derinlik gider. Bu da entelektüel camiayı zayıflatır. Bu gerileme, derinliği olan insanları da görünmez kılar. Bu durumlar fikri sefalet ortamı yaratıyor. Fikri sefalet yaşıyoruz. Ezberler ve sloganlarla yaşıyoruz sanki. Unutulmasın; ekonomik sefalet 3-5-10 yılda aşılır ama fikri sefaleti aşmak çok uzun zaman alır.”
Yankı odasındayız! Çözümsüzlük sanki meslek
Entelektüel alandaki aşınmaya vurgu yaparken, “Dünya konularından uzağız, içe döndük. Yankı odasındayız” ifadelerini kullanan Erhürman, tanınma ile tanınırlık arasındaki farka da vurgu yaptı.
“İkisi farklı. Tanınma olmadan da tanınırlık mümkün. Tanınma halinde tanınır olmama da mümkün. Çözüm olsa bile tanınırlık sorun olabilir. Bugün hukuken tanınan ama tanınır, bilinir olmayan, başarılarıyla gündem olmayan ülkeler olduğu gibi, hukuken tanınmamasına karşın, tanınır, bilinir olan, başarılarıyla gündem olan ülkeler de var. Bunu söylediğiniz zaman çözüm karşıtı oluyorsunuz! Oysa öyle bir şey yok. Çözüm elbette tanınırlık olanaklarını çok artırır. Ancak çözümün bizden kaynaklanmayan sebeplerle gerçekleşmediği durumda tanınırlık çabasından vazgeçmememiz gerektiğini anlatmaya çalışıyorum. Kültür, sanat, müzik, spor; birçok alanda çok değerli insanlarımız, başarılarımız var. Dikkat ediyorum, bu başarılara vurgu yaptığımızda bile tepki verenler oluyor! Sanki olumlu bir şey söylemek suç! Olumlu konuşuyorsan çözüm istemiyorsun! Var olanı olumsuzlama. Ağlamaklı hal, dönüştürücü bir hal değil…”
Kıbrıslı Türklerin Kıbrıslı Türk olmakla gurur duymasını istediğini, bunun için çok uğraş verdiğini ve vereceğini söyledi ve ekledi.
“Çözümsüzlük sanki mesleğe dönüştü! Çözüm olsa işsiz kalacak insanlar var! Dünya konularından gittikçe uzaklaştık, kendi içimize döndük. Yankı odasındayız. Ve bunun için alkış bekliyoruz! Dışarıya doğru açabildiğimiz kadar çok pencere açmamız lazım. Elbette çözüm bunu çok kolaylaştırır ama çözüm olmadan imkansız demeyi kabul etmiyorum. Bizden kaynaklanmayan sebeplerle devam eden çözümsüzlük koşullarında da pencereler açabiliriz; gençlerimiz, çocuklarımız için açmak zorundayız.”
Dil kullanımı varoluşsal bir mesele
Türkiye ile ilişkileri de çok sorgulanıyor. Eleştiri var, destek var. Dengeyi nasıl sağlıyor?
“Türkiye ile istişare kaçınılmaz, yaşamsal; bunu hep söyledim. Ben sonuç alma derdindeyim, alkış alıp kredi toplama benim işim değil. Sloganlarla yaşamam. Saygıdan, nezaketten uzak bir dil hiç kullanmadım Türkiye ile ilişkilerimde. Bana karşı kullanan da olmadı. Gerildiğim de olmadı. Düşüncemi rahat aktarıyorum, iletiyorum. Dil, üslup çok önemli. Dil kullanımı varoluşsal bir mesele.”
“Kelime tercihlerine çok özen gösteriyorum” diyerek Avusturyalı şair Ingeborg Bachmann’ın ‘Yeni bir dil bulmadan, yeni bir dünya yaratamazsın’ sözüne atıf yapan Erhürman, üslubun önem ve etkisini vurgularken dikkat çekici bir anekdot da aktardı.
Görüştüğü, karşılaştığı bazı Rumlar, ‘Çözüm olsun, başkan olarak seni seçeceğiz’ demiş…
Dilin, üslubun tamam değilse yapma bu işi
Bu kadar özen, dikkat, titizlik yorucu olmuyor mu?
“Bazan yorucu olur tabii ki, ama başka yolu yok. Bunu yapamayacaksan, doğru üslup kullanamayacaksan, bir kelimenden dolayı toplumun utanacaksa, bir cümlenle toplumunu felâkete sürükleyeceksen yapma bu işi. Bu seçiciliği yapamayacak olan böyle bir göreve soyunmamalı.”
Dışişleri Bakanı ile tek bir görüşme… O dile dahil olmam
CTP’ye mesafeli olduğu söyleniyor…
“Öyle bilinçli bir tavrım yok. Elbette 9 yıl başkanlığını yaptığım partide çok sayıda dostum, sevdiğim insan, arkadaşım var ve mümkün olduğunca onlarla görüşmeye çalışıyorum. Ama bu makam bağımsız ve tarafsız olmayı gerektirir. Bu benim içselleştirdiğim bir durum. Zaten biraz karakterim de böyle. CTP genel sekreterliği ve ardından başkanlık yaptım, orada da hiç ekibim olmadı. Ben ekipçiliğin, dar grupçuluğun, bu tip işlerin insanı değilim.
Ama bu, keyif aldığım, zaman geçirmekten, muhabbet etmekten hoşlandığım insanlar olduğu gerçeğini değiştirmez. Sorun, bu makamda buna zamanımın sınırlı olması. Bir yılda muhabbet amaçlı gece yemeğine kaç defa gidebildim bilmiyorum, belki 3-5…”
Hükümetle ilişkiler?
“Gerildik diyemem ama doğru bulmam dediğim çok oldu, imzalamadıklarım oldu. Yetki sınırlarım içinde kaldım hep…”
Dışişleri Bakanı Tahsin Ertuğruloğlu?
“Bir yıllık görev süremde bir defa görüştük. Karşılaştığımızda tokalaşırız, futboldan konuşuruz. Hatta oğlum Toprak’a Fenerbahçe forması gönderdi hediye olarak. Ama her söylediğini yanıtlamam bekleniyorsa, hayır. Bazen kullandığı dil, benim tercih ettiğim dil değil. O dilin içine dahil olmam. Nezaket ve devlet üslubuna uygun düşmeyen durumlarda ben yokum.”
‘Ezber bozma’ gündemde
Hiç çılgınlık yapmaz mı? Mesela Kıbrıs konusunda tek taraflı şok adımlar, açılımlar…
“Çılgınlık benim işim değil. Burası çılgınlık yeri değil. Artistliğe de gerek yok. Ama ‘ezber bozma’ dersen, o mümkün. Hatta gündemde. Mühim olan zamanlama…”






